Hại Não: Sự Thật Người Viking - Cú Lừa Mũ Sừng Bò & Công Nghệ Cổ
Khi nhắc đến "Người Viking", trong đầu bạn ngay lập tức hiện lên hình ảnh gì? Chắc hẳn Hollywood và các nền văn hóa đại chúng (Game, Phim ảnh, Truyện tranh) đã nhồi sọ chúng ta bằng hình ảnh của những gã khổng lồ râu ria xồm xoàm, hôi hám bẩn thỉu, đội chiếc mũ gắn hai cái sừng bò to tướng, tay lăm lăm chiếc rìu chiến đẫm máu và lúc nào cũng gầm gừ những tiếng man rợ.
Nhưng nếu bạn mang hình ảnh đó đi hỏi một nhà khảo cổ học hay một nhà sử học chuyên nghiên cứu về vùng Scandinavia, họ sẽ bật cười và nói với bạn rằng: Đó là cú lừa truyền thông vĩ đại nhất trong lịch sử nhân loại!
Hãy cùng lột bỏ lớp mặt nạ rùng rợn mà hậu thế đã áp đặt cho họ, để giải phẫu sự thật về nền văn minh Viking vĩ đại!
Cú Lừa Ngữ Nghĩa: "Viking" Thực Chất Không Phải Là Tên Một Dân Tộc
Hiểu lầm đầu tiên và cốt lõi nhất: Chẳng có cái gọi là "Bộ tộc Viking" hay "Dân tộc Viking" cả.
Trong tiếng Bắc Âu cổ (Old Norse), từ "Viking" (Víkingr) không phải là một danh từ chỉ chủng tộc hay quốc gia. Nó là một Động từ (cụm từ fara í víking). Nó có nghĩa là "đi cướp bóc", "đi thám hiểm" hoặc "đi viễn chinh bằng đường biển".
Vào thời kỳ đó (khoảng từ thế kỷ thứ 8 đến thế kỷ 11), những người dân sống ở khu vực Scandinavia (bao gồm Na Uy, Thụy Điển, Đan Mạch ngày nay) được gọi chung là Người Norse (Người phương Bắc). Họ chủ yếu là những người nông dân hiền lành, chăn cừu, trồng lúa mạch và đánh bắt cá.
Tuy nhiên, do địa hình Bắc Âu quá khắc nghiệt, đất đai canh tác cằn cỗi và dân số bùng nổ, những người nông dân này buộc phải tìm kiếm nguồn sống ở những vùng đất mới. Mùa đông, họ ở nhà làm ruộng và rèn vũ khí. Nhưng khi mùa hè băng tan, những người đàn ông khỏe mạnh (và cả phụ nữ) sẽ xách rìu lên, leo lên những con thuyền gỗ drakkar (thuyền rồng) và chèo sang Anh, Pháp để đánh cướp hoặc buôn bán.
Hành động leo lên thuyền đi kiếm ăn xa đó được gọi là "Đi làm Viking". Nói một cách dễ hiểu thời nay, "Viking" giống như một... chức danh nghề nghiệp (nghề hải tặc/thám hiểm). Khi một người Norse hoàn thành chuyến đi biển và mang vàng bạc về quê nhà, anh ta vứt bỏ rìu xuống và lại trở thành một người nông dân Norse bình thường. Không ai gọi một người đang cày ruộng ở Đan Mạch là "người Viking" cả!
Cú Lừa Thế Kỷ Mang Tên "Chiếc Mũ Sừng Bò" (Horned Helmets)
Nếu bạn thiết kế một nhân vật Viking trong game mà không cho anh ta đội mũ sừng bò, người chơi sẽ bảo bạn làm sai lịch sử. Nhưng sự thật vật lý lại phũ phàng hơn thế: Trong suốt chiều dài 300 năm của Thời đại Viking, KHÔNG MỘT chiến binh nào đội mũ có sừng ra chiến trường!
Tại sao? Hãy áp dụng các định luật vật lý cơ học vào thực chiến. Trong những trận giáp lá cà đẫm máu (Shield wall - Bức tường khiên), khoảng cách giữa các chiến binh chỉ tính bằng centimet. Nếu bạn đội một chiếc mũ có hai cái sừng dài ngoằng:
Điểm tựa chết người: Kẻ thù chỉ cần lấy tay tóm lấy cái sừng đó, và với nguyên lý đòn bẩy, họ có thể dễ dàng vặn gãy cổ bạn, hoặc kéo quật bạn ngã lăn ra đất.
Cái bẫy vũ khí: Mũ bảo hiểm sinh ra là hình vòm tròn (mũ hình củ hành) để khi kiếm hay rìu chém xuống trúng đỉnh đầu, lực chém sẽ bị trượt đi (deflect). Nếu có hai cái sừng, vũ khí của kẻ thù sẽ bị mắc kẹt vào giữa hai cái sừng đó và truyền toàn bộ lực đập chấn thương sọ não thẳng xuống hộp sọ của bạn.
Đội mũ sừng bò ra chiến trường là một hành động tự sát ngu ngốc nhất mà không một chiến binh dạn dày sương gió nào làm. Những chiếc mũ Viking thực sự được tìm thấy (như chiếc mũ Gjermundbu nổi tiếng ở Na Uy) có dạng vòm tròn trơn láng, làm bằng sắt nguyên khối, kèm theo một lớp giáp bảo vệ quanh mắt trông giống như gọng kính râm (spectacle guard).
Vậy cái mũ sừng bò từ đâu mà ra? Đó là sản phẩm "sáng tạo nghệ thuật" của một nhà thiết kế phục trang người Đức tên là Carl Emil Doepler vào thế kỷ 19 (năm 1876). Khi thiết kế trang phục cho vở Opera Der Ring des Nibelungen của nhà soạn nhạc Richard Wagner, ông muốn tạo ra một hình ảnh những gã man tộc phương Bắc có vẻ ngoài đáng sợ, ma quái và lai thú vật. Thế là ông tự ý cắm hai cái sừng bò vào chiếc mũ. Kể từ đó, nền văn hóa đại chúng đã mặc định hình ảnh sai bét này cho người Viking suốt hơn 150 năm qua.
Những Kẻ Làm Điệu Và Nghiện Sạch Sẽ Bậc Nhất Châu Âu
Những bộ phim điện ảnh thường miêu tả người Viking với khuôn mặt lấm lem bùn đất, râu tóc rối bù bết bát máu me. Nhưng các báo cáo khai quật khảo cổ tại các khu định cư của người Viking như Birka (Thụy Điển) hay Hedeby (Đức) lại khiến các sử gia phải ngã ngửa.
Người Viking cổ đại là những kẻ cuồng vệ sinh cá nhân và làm điệu hơn bất kỳ dân tộc nào ở châu Âu đương thời!
Trong các ngôi mộ táng chiến binh, thứ người ta tìm thấy nhiều nhất bên cạnh vũ khí không phải là xương sọ kẻ thù, mà là những bộ Hộp đồ nghề vệ sinh cá nhân (Grooming kits). Chúng bao gồm:
Nhíp nhổ râu và lông mọc ngược làm bằng đồng hoặc bạc.
Dũa móng tay và dao cạo râu sắc lẹm.
Chiếc thìa nhỏ xíu bằng xương dùng để... ngoáy tai.
Hàng vạn chiếc lược chải tóc được chạm trổ cực kỳ tinh xảo từ sừng hươu và xương động vật.
Lịch tắm rửa cố định: Trong khi người Anglo-Saxon ở Anh thời bấy giờ (thế kỷ 9) tin rằng tắm rửa nhiều sẽ gây bệnh và có khi cả tháng mới tắm một lần, thì người Viking có quy định bắt buộc phải tắm gội toàn thân bằng nước nóng ít nhất một lần mỗi tuần, thường là vào ngày Thứ Bảy. Thậm chí, trong ngôn ngữ các nước Bắc Âu hiện nay, từ Thứ Bảy (Lørdag trong tiếng Đan Mạch, Laugardagur trong tiếng Iceland) có gốc từ nguyên cổ mang ý nghĩa là "Ngày Tắm Rửa" (Washing day).
Không chỉ sạch sẽ, họ còn cực kỳ quan tâm đến màu tóc. Người Viking rất chuộng mái tóc màu vàng óng (Blonde). Những người sinh ra có tóc màu nâu hoặc đen thường sử dụng một loại xà phòng tự chế có nồng độ kiềm cao (Lye soap - làm từ tro gỗ) để tẩy trắng tóc và râu. Loại xà phòng tính kiềm cực mạnh này vừa giúp họ có mái tóc vàng rực rỡ hợp mốt, vừa giúp tiêu diệt sạch sẽ chí rận trên đầu.
Các tu sĩ người Anh thời đó đã phải để lại những dòng ghi chép đầy hằn học rằng: "Bọn người phương Bắc dùng những thủ đoạn xảo quyệt như chải đầu hàng ngày, tắm rửa vào mỗi thứ Bảy và thay quần áo sạch thường xuyên để quyến rũ những người phụ nữ quý tộc của nước Anh và cướp vợ của chúng ta."
Công Nghệ Vượt Đại Tây Dương: Đá Mặt Trời (Sunstone) - Chiếc La Bàn Quang Học Ma Thuật
Lịch sử chính thống thường vinh danh Christopher Columbus là người khám phá ra châu Mỹ vào năm 1492. Nhưng khoa học khảo cổ đã xác nhận một sự thật lịch sử gây chấn động: Nhóm thám hiểm Viking dưới sự chỉ huy của Leif Erikson đã đặt chân lên lục địa Bắc Mỹ (khu vực L'Anse aux Meadows ở Newfoundland, Canada) vào khoảng năm 1000 Công Nguyên, tức là trước Columbus tới gần 500 năm!
Điều "hại não" nhất ở đây là: Người Viking đã chèo những con thuyền gỗ hở mui, vượt qua hàng vạn dặm trên vùng biển Bắc Đại Tây Dương bão tố, sương mù dày đặc quanh năm mà KHÔNG HỀ CÓ LA BÀN TỪ TÍNH. Vậy họ định vị phương hướng bằng cách nào?
Nhiều tài liệu cổ (Saga) của người Iceland có nhắc đến một bảo vật gọi là Sólarsteinn (Đá Mặt Trời). Suốt nhiều thế kỷ, giới khoa học cho rằng đây chỉ là truyền thuyết ma thuật viễn tưởng. Cho đến tận thế kỷ 20, bí ẩn này mới được giải mã hoàn toàn dưới góc độ vật lý tinh thể học.
Đá Mặt Trời không phải là ma thuật, nó là một loại tinh thể khoáng chất có tên là Băng nhũ thạch Iceland (Iceland spar / Calcite) hoặc tinh thể Cordierite. Đây là những loại đá có khả năng phân cực ánh sáng (Birefringence - Khúc xạ kép) cực kỳ kỳ diệu.
Trên biển Bắc Âu, trời thường xuyên bị bao phủ bởi sương mù và những lớp mây tuyết dày đặc khiến hoa tiêu không thể nhìn thấy Mặt trời để xác định phương hướng. Khi đó, người hoa tiêu Viking sẽ giơ viên đá tinh thể trong suốt này lên bầu trời và xoay nhẹ nó. Ngay cả khi mặt trời bị mây che khuất hoàn toàn, cấu trúc phân cực của viên đá sẽ phản ứng với các tia cực tím (UV) yếu ớt xuyên qua tầng mây. Khi xoay đến đúng góc độ, viên đá sẽ hội tụ ánh sáng và sáng rực lên hoặc xuất hiện hai đốm sáng hội tụ. Nơi nào hai đốm sáng đó chập làm một và sáng nhất, đó chính là vị trí chính xác của Mặt Trời giấu sau lớp mây.
Kết hợp vị trí Mặt trời tìm được bằng tinh thể quang học này với một thiết bị thô sơ gọi là đĩa mặt trời (Sun compass), những nhà hàng hải Viking đã tạo ra một hệ thống định vị GPS tự nhiên có độ chính xác lên tới 99%, giúp họ tung hoành khắp đại dương, từ việc cướp phá nước Anh, thám hiểm Greenland cho đến việc vươn tới lục địa Bắc Mỹ.
Nữ Chiến Binh (Shield-Maiden): Huyền Thoại Trở Thành Hiện Thực DNA
Trong các truyền thuyết Bắc Âu, có rất nhiều câu chuyện về Skjaldmær (Shield-maiden / Nữ chiến binh cầm khiên) – những người phụ nữ dũng mãnh, mặc giáp phục, tay cầm rìu và khiên xông pha vào trận mạc không thua kém gì đàn ông. Nổi tiếng nhất là huyền thoại về nữ chiến binh Lagertha.
Suốt một thời gian dài, giới sử học phương Tây mang nặng tư tưởng gia trưởng đã bác bỏ điều này. Họ cho rằng phụ nữ Viking chỉ ở nhà dệt vải và sinh con, còn hình tượng Shield-maiden chỉ là sự lãng mạn hóa thần thoại. Sự phủ nhận này kéo dài cho đến một phát hiện khảo cổ làm rúng động thế giới vào năm 2017.
Tại khu khai quật Birka (Thụy Điển), có một ngôi mộ khổng lồ mang số hiệu Bj 581 được tìm thấy từ thế kỷ 19. Ngôi mộ chứa hài cốt của một người được chôn cất với nghi thức cao nhất dành cho một vị Tướng quân vĩ đại: Bên cạnh hài cốt là 2 con ngựa chiến, kiếm, rìu, giáo, mũi tên xuyên giáp và một bộ cờ bàn chiến thuật (Hnefatafl) - thứ chỉ dành cho những sĩ quan chỉ huy cấp cao. Suốt 130 năm, sách giáo khoa khảo cổ học luôn lấy Bj 581 làm minh chứng mẫu mực cho "Hình ảnh Tướng quân Viking phái nam".
Cho đến năm 2017, các nhà di truyền học tại Đại học Stockholm đã quyết định chiết xuất DNA từ răng và xương của bộ hài cốt này để phân tích. Kết quả hiển thị trên máy tính khiến toàn bộ giới khoa học câm nín: Bộ hài cốt mang nhiễm sắc thể XX.
Vị "Tướng quân" vĩ đại nhất, uy quyền nhất được chôn cất ở Birka, với đầy đủ vũ khí và cờ chiến thuật, thực chất là một Bằng chứng sinh học 100% về sinh giới tính Nữ!
Phát hiện này đã chứng minh rằng: Phụ nữ trong xã hội Viking có vị thế cực kỳ đáng nể. Khác xa với phụ nữ các nước châu Âu khác cùng thời kỳ bị coi là tài sản của đàn ông, phụ nữ Viking có quyền tự chủ về tài sản, có quyền đệ đơn ly hôn nếu người chồng không làm tròn trách nhiệm (hoặc thậm chí nếu người chồng mặc áo để hở ngực quá nhiều theo kiểu phụ nữ), có quyền thừa kế, và nếu họ muốn, họ hoàn toàn có quyền cầm rìu trở thành một vị chỉ huy quân sự thao túng cả một đạo quân đàn ông thiện chiến.
Không Chỉ Là Cướp Biển, Họ Là Những Trùm Thương Nhân Thao Túng Kinh Tế Âu - Á
Cuối cùng, việc chỉ gọi người Viking là "cướp biển" là một sự bất công cực lớn đối với tư duy kinh tế của họ. Thực chất, chiến thuật của người Viking vô cùng thực dụng: Khi đổ bộ lên một vùng đất mới, nếu thấy đối thủ yếu (như các tu viện không có vũ trang ở Anh), họ sẽ giương cờ cướp bóc. Nhưng nếu gặp đối thủ mạnh, hoặc nhận thấy tiềm năng kinh tế lâu dài, họ sẽ lập tức cất rìu đi và chìa tay ra nói: "Chúng ta làm ăn buôn bán nhé!"
Họ thiết lập những mạng lưới thương mại khổng lồ trải dài từ Bắc Cực lạnh giá xuống tận Thế giới Hồi giáo ở Trung Đông.
Con đường tơ lụa sông ngòi: Thay vì chỉ đi biển, các đội thuyền mũi nông của người Viking Thụy Điển (còn gọi là người Rus) đã đi sâu vào các con sông lớn ở Đông Âu (sông Volga, sông Dnieper). Họ mang theo ngà hải mã, mật ong, lông thú và hổ phách từ phương Bắc để đem xuống tận vương quốc Ả Rập (Baghdad ngày nay) để đổi lấy lụa là và những đồng xu bạc Dirham Ả Rập tinh xảo. Các nhà khảo cổ đã tìm thấy hàng chục ngàn đồng bạc Ả Rập chôn trong các mộ táng Viking ở Thụy Điển.
Cận vệ hoàng gia Byzantine: Thậm chí, những chiến binh Viking vĩ đại này đã đi thuyền xuống tận Constantinople (Istanbul - Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay), thủ đô của Đế quốc Đông La Mã. Hoàng đế Byzantine khi đó đã quá ấn tượng trước sức mạnh thể hình, sự trung thành và lòng quả cảm của người Viking đến mức đã thuê họ thành lập một đội quân đánh thuê tinh nhuệ nhất mang tên Varangian Guard (Cận vệ Varangian). Đội cận vệ người Viking này đã trở thành lưỡi gươm bảo vệ Hoàng đế La Mã trong suốt nhiều thế kỷ.
Lời Kết
Hơn 300 năm tung hoành ngang dọc của Thời đại Viking (Viking Age) không chỉ là kỷ nguyên của máu, lửa và những vụ cướp bóc các tu viện nước Anh. Đó là kỷ nguyên của sự bùng nổ hàng hải, của những con thuyền drakkar xẻ sóng đi trước thời đại, của công nghệ định vị quang học vĩ đại và một cấu trúc xã hội tôn trọng nữ quyền hiếm có thời trung cổ.
Việc Hollywood gán ghép cho họ chiếc mũ sừng bò ngu ngốc hay hình ảnh bẩn thỉu man rợ có lẽ chỉ là cách để những nạn nhân bị họ đánh bại ngày xưa (những người viết sử Anglo-Saxon) vớt vát lại chút thể diện. Trả lại sự thật cho người Viking, chúng ta mới thấy được trí tuệ sinh tồn và khả năng thích nghi phi thường của loài người trước thiên nhiên lạnh giá của phương Bắc khắc nghiệt!
Mục Hỏi Đáp (FAQ) Chuyên Sâu Về Lịch Sử Người Viking
Câu 1: Người Viking có thực sự lấy hộp sọ của kẻ thù làm cốc uống rượu không? Đây là một trong những huyền thoại ghê rợn và sai lệch nhất do lỗi dịch thuật! Trong một bài thơ cổ của người Bắc Âu (Bài ca Krakumal), có câu nói rằng các chiến binh sẽ uống bia từ bjugvum hausa (nghĩa bóng là: những nhánh cong của hộp sọ - ám chỉ chiếc sừng mọc trên sọ con bò). Tuy nhiên, vào thế kỷ 17, một học giả người Đan Mạch tên là Ole Worm khi dịch bài thơ này sang tiếng Latinh đã dịch nhầm nghĩa đen thành ex craniis (uống từ hộp sọ con người). Từ đó sinh ra tin đồn người Viking cưa sọ kẻ thù để uống rượu. Thực tế, họ chỉ uống bia từ những chiếc sừng bò được chạm trổ (Drinking horns).
Câu 2: Hình phạt tàn khốc "Đại bàng máu" (Blood Eagle) có thật trong lịch sử không? Hình phạt "Đại bàng máu" (mổ lưng nạn nhân lúc còn sống, bẻ gãy các xương sườn vạch ra hai bên như đôi cánh và kéo phổi ra ngoài) xuất hiện rất nhiều trong phim ảnh như series Vikings. Tuy nhiên, giới sử học vẫn đang tranh cãi gay gắt. Không có bất kỳ bằng chứng khảo cổ học hay bộ xương nào có vết cắt xương sườn kiểu đó được tìm thấy. Phần lớn học giả cho rằng đây là một sự phóng đại mang tính thơ ca (Poetic exaggeration) trong các truyện kể Saga sau này để ca ngợi sự tàn bạo nhằm mục đích răn đe kẻ thù, chứ rất khó có tính khả thi về mặt giải phẫu học trong thực tế.
Câu 3: Tại sao kỷ nguyên Viking (Viking Age) hùng mạnh lại lụi tàn và biến mất? Người Viking không hề "tuyệt chủng" hay bị một đạo quân nào quét sạch. Sự biến mất của thời đại Viking là kết quả của sự đồng hóa văn hóa và thay đổi kinh tế. Đầu tiên, sự xuất hiện và lan rộng của Cơ đốc giáo (Christianity) ở Bắc Âu đã thay thế tín ngưỡng thờ các vị thần Norse (Odin, Thor), làm thay đổi tư tưởng hiếu chiến của người dân. Thứ hai, các vương quốc châu Âu khác đã xây dựng được những nhà nước tập quyền mạnh mẽ với tường thành kiên cố, khiến việc đánh cướp không còn dễ dàng và đem lại lợi nhuận cao nữa. Cuối cùng, những người đi làm Viking quyết định định cư luôn tại vùng đất họ chiếm được (như vùng Normandy ở Pháp, hay nước Anh), hòa huyết với dân bản địa và tạo ra các quốc gia mới.
Câu 4: Hiện nay có còn ai là hậu duệ của người Viking sống trên thế giới không? Còn rất nhiều! Toàn bộ người dân bản địa tại các quốc gia Bắc Âu ngày nay như Na Uy, Thụy Điển, Đan Mạch và Iceland chính là hậu duệ trực hệ của người Norse (người Viking). Bên cạnh đó, thông qua các cuộc chinh phạt và kết hôn dị chủng trong quá khứ, các nghiên cứu di truyền học (DNA) hiện đại cho thấy một tỷ lệ rất lớn dân số ở khu vực Tây Bắc nước Anh, vùng Scotland, Ireland và đặc biệt là vùng Normandy (Pháp) đều mang trong mình bộ gen di truyền từ tổ tiên là những chiến binh viễn chinh phương Bắc này.